top of page

Υπερτονία
Γκατζώνης Στέργιος - Στυλιανός MD, Phd - Νευρολόγος

ΥΠΕΡΤΟΝΙΑ από τον Νευρολόγο Γκατζώνη

Η υπερτονία αποτελεί θεμελιώδες σημείο της νευρολογικής σημειολογίας και συχνό εύρημα σε πληθώρα παθήσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Δεν πρόκειται για αυτόνομη νόσο, αλλά για έκφραση διαταραχής της ρύθμισης του μυϊκού τόνου, η οποία φυσιολογικά εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ σταθερότητας και κινητικότητας.

Η διαταραχή αυτή αντικατοπτρίζει βλάβη ή δυσλειτουργία σύνθετων νευρωνικών δικτύων που περιλαμβάνουν τον εγκεφαλικό φλοιό, τα βασικά γάγγλια, την παρεγκεφαλίδα και τον νωτιαίο μυελό.

Η κατανόηση της υπερτονίας απαιτεί προσέγγιση που συνδυάζει κλινική παρατήρηση, νευροφυσιολογία και παθοφυσιολογία, ενώ η σύγχρονη βιβλιογραφία αναδεικνύει ότι δεν πρόκειται για ένα ενιαίο φαινόμενο αλλά για φάσμα διαταραχών με διαφορετικούς μηχανισμούς.

Τι είναι η Υπερτονία;

Η υπερτονία ορίζεται ως η παθολογική αύξηση της αντίστασης των μυών κατά την παθητική διάταση. Σύμφωνα με κλασικούς ορισμούς της νευρολογίας (Lance, 1980), η σπαστικότητα – υποκατηγορία της υπερτονίας – είναι «ταχύτητα-εξαρτώμενη αύξηση του τονικού αντανακλαστικού διάτασης».

Ωστόσο, νεότερες μελέτες (Pandyan et al., 2005) υποστηρίζουν ότι η υπερτονία περιλαμβάνει τόσο νευρωνικά όσο και μη νευρωνικά στοιχεία, όπως μυϊκή ίνωση και μεταβολές του συνδετικού ιστού.

Συνεπώς, η υπερτονία δεν είναι απλώς αυξημένη «νευρική διέγερση», αλλά αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης:

  • νευρωνικής υπερδραστηριότητας

  • μεταβολών στο μυοσκελετικό σύστημα

  • διαταραχής αισθητικοκινητικής ολοκλήρωσης

Είδη Υπερτονίας

Η κλασική διάκριση σε σπαστικότητα και ακαμψία αντανακλά διαφορετικά παθοφυσιολογικά υποστρώματα.

Η σπαστικότητα σχετίζεται κυρίως με βλάβες του ανώτερου κινητικού νευρώνα, όπως συμβαίνει στο Εγκεφαλικό επεισόδιο ή στη Σκλήρυνση κατά Πλάκας.

Η απώλεια κατιούσας αναστολής οδηγεί σε υπεραντανακλαστικότητα και ενίσχυση του stretch reflex.

Αντίθετα, η ακαμψία, χαρακτηριστική της Νόσου Parkinson, σχετίζεται με δυσλειτουργία των βασικών γαγγλίων και διαταραχή της ντοπαμινεργικής μετάδοσης. Η αντίσταση στην κίνηση είναι σταθερή και ανεξάρτητη της ταχύτητας, αντανακλώντας διαφορετική νευρωνική οργάνωση.

Η δυστονία αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία, όπου η υπερτονία εκδηλώνεται ως παθολογικά πρότυπα ενεργοποίησης μυών λόγω διαταραχής δικτύων φλοιού–βασικών γαγγλίων.

Τι συμβαίνει στον ασθενή με Υπερτονία

Νευροφυσιολογικά

Η υπερτονία προκύπτει από διαταραχή της ισορροπίας μεταξύ διεγερτικών και ανασταλτικών εισροών στους α-κινητικούς νευρώνες. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, οι κατιούσες οδοί (ιδίως οι φλοιονωτιαίες και δικτυονωτιαίες) ασκούν ανασταλτικό έλεγχο στα νωτιαία αντανακλαστικά.

Σε βλάβες αυτών των οδών:

  • μειώνεται η GABAεργική αναστολή

  • αυξάνεται η δραστηριότητα των Ia προσαγωγών ινών

  • ενισχύεται η σύναψη στο πρόσθιο κέρας του νωτιαίου μυελού

Μελέτες με ηλεκτροφυσιολογία (Pierrot-Deseilligny & Burke, 2012) δείχνουν ότι η υπερτονία συνοδεύεται από αυξημένη διεγερσιμότητα των κινητικών μονάδων και μειωμένη presynaptic inhibition.

Παράλληλα, η σύγχρονη απεικόνιση (fMRI, DTI) έχει αναδείξει αναδιοργάνωση των κινητικών δικτύων, επιβεβαιώνοντας ότι η υπερτονία αποτελεί δυναμικό φαινόμενο νευροπλαστικότητας.

​

Κλινικά

Σε επίπεδο ασθενούς, η υπερτονία δεν εκδηλώνεται απλώς ως «σκληροί μύες».

Πρόκειται για πολυπαραγοντικό σύνδρομο που επηρεάζει τη λειτουργικότητα:

Οι ασθενείς βιώνουν δυσκαμψία, δυσκολία στην έναρξη και εκτέλεση κινήσεων, μειωμένη επιδεξιότητα και εύρος κίνησης. Η βάδιση γίνεται ασταθής και ενεργειακά δαπανηρή. Συχνά συνυπάρχουν επώδυνοι σπασμοί, ιδιαίτερα τη νύχτα.

Με την πάροδο του χρόνου, αναπτύσσονται δευτερογενείς επιπλοκές όπως συγκάμψεις, παραμορφώσεις και μυϊκή βράχυνση, οι οποίες επιδεινώνουν περαιτέρω την κινητική αναπηρία (Dietz & Sinkjaer, 2007).

Παθοφυσιολογία της Υπερτονίας – Τι πάει στραβά

Η παθοφυσιολογία της υπερτονίας είναι πολυεπίπεδη. Στον πυρήνα της βρίσκεται η απώλεια του «κατιόντος ελέγχου» από τον εγκέφαλο προς τον νωτιαίο μυελό.

Αυτό οδηγεί σε:

  • αποδέσμευση αρχέγονων αντανακλαστικών

  • υπεραντανακλαστικότητα

  • αύξηση του μυϊκού τόνου

Ωστόσο, νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι εξίσου σημαντικές είναι οι μηχανικές αλλαγές στους μύες: αυξημένο κολλαγόνο, μειωμένη ελαστικότητα και αλλαγές στη μυϊκή αρχιτεκτονική (Lieber et al., 2004).

Έτσι, η υπερτονία δεν είναι μόνο «νευρολογικό» αλλά και «μυοσκελετικό» πρόβλημα.

Συχνότερα Αίτια

Η υπερτονία εμφανίζεται σε ένα ευρύ φάσμα παθήσεων, με κυριότερες:

Το Εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί την πιο συχνή αιτία σπαστικότητας στους ενήλικες. Η βλάβη του φλοιού ή της έσω κάψας οδηγεί σε αποδιοργάνωση των κινητικών οδών. Μελέτες της European Stroke Organisation αναφέρουν ότι σημαντικό ποσοστό ασθενών αναπτύσσει χρόνια σπαστικότητα μέσα στους πρώτους μήνες.

Η Σκλήρυνση κατά Πλάκας χαρακτηρίζεται από απομυελίνωση, η οποία διαταράσσει την αγωγή των νευρικών ώσεων και οδηγεί σε ασυντόνιστη ενεργοποίηση μυών.

Οι κακώσεις νωτιαίου μυελού προκαλούν αποσύνδεση εγκεφάλου–περιφέρειας, με αποτέλεσμα έντονη υπεραντανακλαστικότητα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η υπερτονία μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρή και ανθεκτική.

Στη Νόσος Parkinson, η υπερτονία εμφανίζεται ως ακαμψία λόγω διαταραχής της ντοπαμινεργικής ισορροπίας στα βασικά γάγγλια.

Επιδημιολογία

Η επιδημιολογία της υπερτονίας εξαρτάται από την υποκείμενη αιτία. Μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες δείχνουν ότι:
  • Μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, περίπου 30% των ασθενών εμφανίζουν σπαστικότητα εντός του πρώτου έτους (Watkins et al., 2002).
  • Στη σκλήρυνση κατά πλάκας, το ποσοστό μπορεί να υπερβαίνει το 60–80% (Rizzo et al., National MS Society).
  • Σε κακώσεις νωτιαίου μυελού, η υπερτονία εμφανίζεται στην πλειονότητα των ασθενών.
Δεν υπάρχει σαφής διαφοροποίηση ως προς το φύλο, ενώ η ηλικία σχετίζεται κυρίως μέσω της επίπτωσης των αιτιολογικών νοσημάτων.

Κληρονομική προδιάθεση

Η υπερτονία ως σύμπτωμα δεν έχει αυτόνομη κληρονομικότητα. Ωστόσο, η γενετική συμβολή είναι σημαντική σε συγκεκριμένα σύνδρομα, όπως οι κληρονομικές δυστονίες και ορισμένες νευροεκφυλιστικές νόσοι.
Η σύγχρονη γενετική έρευνα έχει αναδείξει μεταλλάξεις που επηρεάζουν νευροδιαβιβαστικά συστήματα και κινητικά δίκτυα, αυξάνοντας την πιθανότητα εμφάνισης υπερτονίας (π.χ. DYT1 δυστονία).

Διάγνωση

Η διάγνωση της υπερτονίας βασίζεται πρωτίστως στην κλινική εξέταση.

Ο νευρολόγος αξιολογεί τον μυϊκό τόνο μέσω παθητικών κινήσεων και χρησιμοποιεί κλίμακες όπως η Modified Ashworth Scale.

Η απεικόνιση (MRI) είναι καθοριστική για τον εντοπισμό της υποκείμενης βλάβης, είτε πρόκειται για αγγειακή, απομυελινωτική ή νεοπλασματική αιτία.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, εργαστηριακές και γενετικές εξετάσεις συμβάλλουν στη διαφορική διάγνωση, ιδιαίτερα σε νεαρούς ασθενείς ή σε άτυπα κλινικά σύνδρομα.

Αντιμετώπιση της Υπερτονίας

Η φαρμακευτική αντιμετώπιση της υπερτονίας αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες θεραπείας, ιδιαίτερα όταν η αυξημένη μυϊκή τάση προκαλεί πόνο, λειτουργική αναπηρία ή δυσκολία στην αποκατάσταση. Η επιλογή του κατάλληλου φαρμάκου δεν είναι ενιαία, αλλά εξατομικεύεται με βάση την αιτία (π.χ. Εγκεφαλικό επεισόδιο, Σκλήρυνση κατά Πλάκας), τη βαρύτητα, την κατανομή (εστιακή ή γενικευμένη υπερτονία) και το προφίλ του ασθενούς.

Η σύγχρονη θεραπευτική στρατηγική διακρίνει τα φάρμακα σε κεντρικώς δρώντα μυοχαλαρωτικά, περιφερικώς δρώντες παράγοντες και στοχευμένες τοπικές θεραπείες.

 

Κεντρικώς δρώντα μυοχαλαρωτικά

Baclofen

Η βακλοφαίνη αποτελεί το πλέον ευρέως χρησιμοποιούμενο φάρμακο για τη σπαστικότητα.
Δρα ως αγωνιστής των GABA-B υποδοχέων στο νωτιαίο μυελό, ενισχύοντας την ανασταλτική νευροδιαβίβαση και μειώνοντας τη διεγερσιμότητα των α-κινητικών νευρώνων.

 

Tizanidine

Η τιζανιδίνη είναι επίσης βασικός παράγοντας στη διαχείριση της σπαστικότητας.

Αγωνίζεται τους α2-αδρενεργικούς υποδοχείς, μειώνοντας την απελευθέρωση διεγερτικών νευροδιαβιβαστών στο νωτιαίο μυελό.

​

Diazepam

Ανήκει στις βενζοδιαζεπίνες και χρησιμοποιείται κυρίως σε οξείες καταστάσεις.
Ενισχύει τη δράση του GABA-A υποδοχέα, αυξάνοντας τη νευρωνική αναστολή.

 

Dantrolene

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα, δρα περιφερικά.

Αναστέλλει την απελευθέρωση ασβεστίου από το σαρκοπλασματικό δίκτυο, μειώνοντας τη μυϊκή σύσπαση.

 

Νεότερες και συμπληρωματικές φαρμακευτικές επιλογές

Gabapentin και Pregabalin

Αν και δεν είναι κλασικά μυοχαλαρωτικά, χρησιμοποιούνται επικουρικά. Μειώνουν τη νευρωνική διεγερσιμότητα μέσω διαύλων ασβεστίου. Ιδιαίτερα χρήσιμα όταν συνυπάρχει νευροπαθητικός πόνος.

 

Clonazepam

Χρησιμοποιείται σε ειδικές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σε δυστονία.

Τοπική φαρμακοθεραπεία

 

Βοτουλινική τοξίνη τύπου A (Botox)

Αποτελεί θεραπεία εκλογής για εστιακή υπερτονία.

Η βοτουλινική τοξίνη τύπου A έχει καθιερωθεί ως θεραπεία πρώτης γραμμής για εστιακή σπαστικότητα.

Δρα αναστέλλοντας την απελευθέρωση ακετυλοχολίνης στη νευρομυϊκή σύναψη.

Τυχαιοποιημένες μελέτες και οδηγίες της American Academy of Neurology επιβεβαιώνουν τη σημαντική μείωση του μυϊκού τόνου και τη βελτίωση της λειτουργικότητας, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με αποκατάσταση.

Μηχανισμός δράσης:
Αναστέλλει την απελευθέρωση ακετυλοχολίνης στη νευρομυϊκή σύναψη, προκαλώντας παροδική χημική απονεύρωση.

Κλινικά δεδομένα:
Ισχυρή τεκμηρίωση από κατευθυντήριες οδηγίες της American Academy of Neurology και της European Academy of Neurology.

Πλεονεκτήματα:

  • Στοχευμένη δράση

  • Ελάχιστες συστηματικές παρενέργειες

  • Βελτίωση λειτουργικότητας

Διάρκεια δράσης:
3–4 μήνες, με επαναληπτικές ενέσεις.

 

Συνδυαστική θεραπεία και εξατομίκευση

Στην κλινική πράξη, η μονοθεραπεία είναι συχνά ανεπαρκής. Οι περισσότεροι ασθενείς ωφελούνται από συνδυασμό:

  • φαρμακευτικής αγωγής

  • φυσικοθεραπείας

  • τοπικών παρεμβάσεων

Η επιλογή εξαρτάται από:

  • την εντόπιση της υπερτονίας

  • τη λειτουργική επίπτωση

  • τις συνοσηρότητες

​

Τι δείχνει η σύγχρονη βιβλιογραφία

Μελέτες από οργανισμούς όπως η American Academy of Neurology, η European Stroke Organisation και το National Institute for Health and Care Excellence (NICE) καταλήγουν ότι:

  • Η βακλοφαίνη και η τιζανιδίνη αποτελούν πρώτης γραμμής θεραπείες

  • Η βοτουλινική τοξίνη είναι ανώτερη για εστιακή σπαστικότητα

  • Η ενδορραχιαία βακλοφαίνη ενδείκνυται σε σοβαρές, ανθεκτικές περιπτώσεις

  • Η συνδυαστική προσέγγιση είναι πιο αποτελεσματική από τη μονοθεραπεία

 

Συμπέρασμα

Η φαρμακολογική αντιμετώπιση της υπερτονίας δεν είναι απλή καταστολή του μυϊκού τόνου, αλλά στοχευμένη παρέμβαση σε πολύπλοκους νευροφυσιολογικούς μηχανισμούς. Η σωστή επιλογή φαρμάκου, η προσαρμογή της δόσης και ο συνδυασμός με μη φαρμακευτικές θεραπείες αποτελούν το κλειδί για τη βέλτιστη λειτουργική αποκατάσταση του ασθενούς.

Οι νεότερες μελέτες αλλάζουν την κατανόηση της υπερτονίας:

  • Δεν αρκεί η μείωση του μυϊκού τόνου

  • Σημασία έχει η επίδραση στη λειτουργικότητα και τη νευροπλαστικότητα

  • Η βοτουλινική τοξίνη αποκτά πιο «στρατηγικό» ρόλο

  • Η βακλοφαίνη χρησιμοποιείται πιο προσεκτικά

  • Η ενδορραχιαία θεραπεία αναβαθμίζεται

Το μέλλον της θεραπείας δεν είναι απλώς «μυοχαλάρωση», αλλά η στοχευμένη επαναρύθμιση του κινητικού συστήματος

Συμπερασματικά

Η υπερτονία αποτελεί ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που αντανακλά βαθύτερες διαταραχές του κινητικού ελέγχου. Η σύγχρονη κατανόηση αναδεικνύει τη σημασία τόσο των νευρωνικών όσο και των περιφερικών μηχανισμών.

Η ολοκληρωμένη προσέγγιση, βασισμένη σε τεκμηριωμένη ιατρική και διεπιστημονική συνεργασία, είναι απαραίτητη για τη βέλτιστη διαχείριση των ασθενών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕ ΤΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ ΣΑΣ

Γκατζώνης Νευρολόγος, νευρολογος, nevrologos, Επιληψία, Ημικρανία, γιατρος για πονοκεφαλο, γιατρος για ημικρανια, Κεφαλαλγία, παρκινσον, αλτσχαιμερ, πονοκέφαλος, Νευρολόγος για Ημικρανία, botox για ημικρανία, botox πονοκεφαλος, θεραπεία Επιληψίας, γιατρός για Επιληψία, Σκλήρυνση κατά Πλάκας, γιατρός για Σκλήρυνση κατά Πλάκας, γιατρος για Alzheimer, γιατρός για Parkinson, Πάρεση Προσωπικού Νεύρου, γιατρός για Πάρεση, γιατρος για ζαλάδες, Χρόνιος Νευροπαθητικός Πόνος, γιατρός για Μυαλγίες, γιατρός για Άνοια, Νευραλγία Τριδύμου, γιατρός για Νευραλγία Τριδύμου, Αθροιστική κεφαλαλγία, Κεφαλαλγία τάσεως, γιατρός για Διαβητική Νευροπάθεια, γιατρός για ινομυαλγία

Για ραντεβού στο Νευρολογικό Ιατρείο Σπύρου Μερκούρη 39 Χίλτον 116 34 - Αθήνα 4ος Όροφος
μπορείτε να καλέσετε την Γραμματεία στα τηλ.:

210 729 3431 - 210 724 1956

​

Το ωράριο του Ιατρείου είναι κατόπιν ραντεβού κάθε:  
Δευτέρα, Τετάρτη  και Πέμπτη
16:30 - 21:00

  • Facebook
  • TikTok
  • Youtube

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΕΑ

Γκατζώνης Νευρολόγος, νευρολογος, nevrologos, Επιληψία, Ημικρανία, γιατρος για πονοκεφαλο, γιατρος για ημικρανια, Κεφαλαλγία, παρκινσον, αλτσχαιμερ, πονοκέφαλος, Νευρολόγος για Ημικρανία, botox για ημικρανία, botox πονοκεφαλος, θεραπεία Επιληψίας, γιατρός για Επιληψία, Σκλήρυνση κατά Πλάκας, γιατρός για Σκλήρυνση κατά Πλάκας, γιατρος για Alzheimer, γιατρός για Parkinson, Πάρεση Προσωπικού Νεύρου, γιατρός για Πάρεση, γιατρος για ζαλάδες, Χρόνιος Νευροπαθητικός Πόνος, γιατρός για Μυαλγίες, γιατρός για Άνοια, Νευραλγία Τριδύμου, γιατρός για Νευραλγία Τριδύμου, Αθ�ροιστική κεφαλαλγία, Κεφαλαλγία τάσεως, γιατρός για Διαβητική Νευροπάθεια, γιατρός για ινομυαλγία

Σε απλή και κατανοητή γλώσσα, ο επισκέπτης μπορεί να ενημερωθεί για πολλά ενδιαφέροντα που συμβάλλουν στην πρόληψη και διατήρηση της καλής υγείας.

VIDEO & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ

Παρουσιάσεις από τον Καθηγητή κ. Γκατζώνη, σε θέματα Νευρολογικών παθήσεων.

bottom of page